اقتباس چيست؟

” فرهنگ معين اقتباس را به معناي گرفتن و اخذ كردن معنا مي‌كند. ”

به عبارت ساده‌تر هرگاه ما مفهوم و يا ساختار يك متن يا اثر را گرفته و در قالب فرمي ديگري از آن
استفاده كنيم در حقيقت ما وارد مقوله اقتباس شده‌ايم.

مثلا از زمان كشف هنر هفتم، ادبيات همواره منبع اقتباس بسياري از آثار در طول تاريخ سينما بوده است.

كارگردانان سينما معمولا مشتاقند تا از رماني كه با استقبال خوبي روبرو بوده و يا با مطالعه‌ي آن احساس كرده‌اند كه تبديل مصالح ادبي آن به سينما و تصوير، سبب ارتباط دايره‌ي گسترده‌تري از مخاطبان با آن مي‌شود، يك فيلم اقتباسي بسازند.

اقتباس به شكل كلي بر دو گونه استوار است: اقتباس وفادارانه و اقتباس آزاد.

اقتباس وفادارانه

در اقتباس وفادارانه، كارگردان معمولا مصالح كلي اثر ادبي را به شكل جامع گرفته و آن را به زبان تصوير ترجمه مي‌كند. مثلا فيلم تس ساخته شده به سال 1979 و به كارگرداني رومن پولانسكي اقتباس تقريبا  وفادارانه‌اي است از رمان درخشان تس اثر توماس هاردي، و يا رمان جنجالي پرتقال كوكي نوشته‌ي آنتوني برجس منبعي بود تا استنلي كوبريكِ بزرگ، در سال 1971 فيلم درخشان پرتقال كوكي را از آن اقتباس كنند.

اقتباس آزاد

گاه كارگردانها شيوه‌ي آزادتر و رهاتري را براي اقتباس در نظر مي‌گيرند، مثلا آكيرا كوروساوا كارگردان بزرگ ژاپني، در اقتباس خود از نمايشنامه‌ي مكبث اثر ويليام شكسپير، چندان به متن اصلي به شكل بخش به بخش، وفادار نبود اما در عين حال فيلم حاصله يعني سريرِ خون باز هم فيلمي محبوب و خواستني است.

گاهي البته نمايشنامه‌ها نيز با توجه به وجوه دراماتيك مشترك با سينما، منبع اقتباسي مهمي به شمار مي‌روند.

مثلا نمايشنامه طنز پابرهنه در پارك اثر نيل سايمون منبعي بود تا بر اساس آن در سال 1967 فيلم كمدي درجه يكي به كارگرداني جين ساكس در سينماي آمريكا ساخته شود.

اقتباس به شكل كلي داراي چنان اهميتي در تاريخ سينما است كه معمولا در جشنواره‌هاي بزرگ، يكي از جوايز اصلي را به فيلمنامه اقتباسي اختصاص مي‌دهند.